Geschiedenis van de Franciscus Xaverius parochie
De parochie van St. Franciscus Xaverius te Enkhuizen heeft een veelbewogen geschiedenis achter zich.
Doordat de stad ontstond door het samengaan van twee bewoningskernen waren er tot aan de Reformatie twee parochies in de stad. De ene parochie (van de vissers) had St. Pancras als schutspatroon en de andere parochie (van de "bouwers") St. Gommarus. Onderling was er sprake van een zekere rivaliteit. Dat kwam tot uiting bij de bouw van hun kerken en hun kerktorens. De St. Pancraskerk (thans Zuiderkerk) is gebouwd tussen de jaren 1423 en 1524, de St. Gommaruskerk (thans Westerkerk) tussen 1472 en 1519. Bekend is, dat de beide parochies samen slechts 3000 communcanten telden.
In het jaar 1572 sloeg ook in Enkhuizen de Hervorming toe. Beide kerkgebouwen werden overgenomen. Tevens gingen ook vier kloosters met eigendommen en inventaris voor de katholieken verloren. Een goede kern van katholieken bleef er over, maar leefde verspreid in en rond Enkhuizen. Enkele missionarissen en wereldheren bleven de verspreide katholieken trouw. In particuliere woningen werden de godsdienstoefeningen gehouden.
De tijd van de schuilkerken was begonnen. Vier van die schuilkerkjes kregen op den duur de titel van Statiekerken. Rond 1685 zijn als zodanig bekend: St. Gommarus aan de Breedstraat, St. Pancras aan het Venedie, één aan het Westeinde en één aan het Spaansleger, voor welke laatste de Jezuïeten de zorg hadden. Na veel moeite kreeg deze statie in 1689 van Rome een officiële goedkeuring en kreeg als patroon de Jezuïetenheilige St. Franciscus Xaverius. In het midden van de 18e eeuw ontstond er weer verdeeldheid: in Utrecht begon het Oud-Katholicisme. De statie van St. Gommarus en van St. Pancras gingen daarin mee. Voor de katholieken, die trouw bleven aan Rome, was er dus bijna geen kerkruimte meer over. De scherpe kanten van de Hervorming waren er ondertussen wat af, dus men durfde weer een eigen kerkgebouw op te richten. Het mocht aan de buitenkant dan niet blijken, dat het een katholieke kerk was, maar een kerkje kwam er, en wel in 1776 aan de Harpstraat, waar zich nu het voorste gedeelte van de kerk bevindt. Het moet een kleine, maar smaakvolle "schuilkerk" geweest zijn in barokstijl, die in 1778 in gebruik werd genomen. In 1853 werd door de Nederlandse Staat aan de katholieken weer vrijheid van godsdienst gegeven.
Er kwamen weer eigen bisschoppen, die in hun Bisdommen de parochiestructuur gingen herstellen. Zo werd op 12 mei 1858 in Enkhuizen opgericht de Parochie van St. Franciscus Xaverius en toegewezen aan priesters van het Bisdom Haarlem. De patroon van de parochie was dus overgenomen van de Jezuïetenstatie.
Bijna 50 jaar later in 1905 werd onder Pastoor Nieuwenhuizen besloten tot de bouw van de huidige kerk aan de Westerstraat. In het jaar 1930 word onder pastoor C. van Baaren de kerk afgebouwd en werd er een toren voor de kerk geplaatst.
Bij het 50-jarig bestaan van de kerk in 1955 werd onder pastoor N. Pronk de kerk opnieuw geschilderd. De parochie gaf als cadeau het Maria-drieluik gemaakt door de edelsmid Kloosterman uit Tilburg.
In 1967 werden de oude glas in lood-ramen in het priesterkoor vervangen door de veelkleurige ramen van nu, gemaakt door de glazenier M. Sillekens uit Westwoud.
In datzelfde jaar moest de kerk weer geschilderd worden wegens enorme lekkages van het dak en de goten. Bovendien moest de vloer van het priesterkoor vernieuwd worden, omdat door gebrek aan ventilatie de ijzeren draagbalken begonnen te roesten, zodat de muren gingen scheuren. Op 6 april 1968 wordt de gerestaureerde kerk in gebruik genomen, waarbij Mgr. Th. Zwartkruis, Bisschop van Haarlem, het nieuwe altaar heeft ingezegend.
In 1991 kwam er voor het eerst een einde aan de periode waarin de pastoor de herder van de parochie was en waarin de geestelijkheid het gezicht van de kerk vormde, althans zo werd toen gedacht. Dhr. H. Pikkemaat verliet in dat jaar onze parochie. Hij werd opgevolgd door de pastoraal werker Co Kuin. Wegens het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd beeindigde die per 1 juli 2005 zijn werkzaamheden in onze parochie. De parochie was erg blij dat het Bisdom Haarlem voor hem een opvolger kon aanwijzen: de huidige pastor, Pater Peter Peelen sj.
Rond 1991 werden ook de eerste steigers rond kerk en toren opgebouwd. Het exterieur van de gehele toren werd gerestaureerd, alsmede de daken en goten van de kerk. Uniek was bierbij de financiële steun van de gehele Enkhuizer gemeenschap voor behoud en restauratie van de "Franciscustoren". Na restauratie is de toren in 1996 in eigendom overgedragen aan de Gemeente Enkhuizen. In hetzelfde jaar werd het parochiecentrum opgeleverd. Een nieuwe werkplek voor al die vrijwilligers die vele taken hebben overgenomen die voorheen vanuit de pastorie gecoördineerd werden. In het voorjaar van 1997 is ook het interieur in eigentijdse kleuren aangepast. Tevens is er een gewelfschildering van de "Werken van Barmhartigheid" aangebracht, die bekroond werd met de Petrus Canisiusprijs als meest geslaagde poging om de christelijke traditie te verbinden met een eigentijds geloofsverstaan.